Geschiedenis

Merkplas-Kolonie: Nederlandse periode

Het was in het jaar 1822 dat een “Maatschappij van Weldadigheid van de Zuidelijke Nederlanden” in Wortel werd opgericht. Een jaar later volgde de oprichting van de kolonie in Merksplas. Met dit landbouwproject wilde het centrale bestuur van het Koninkrijk der Nederlanden in Den Haag een oplossing bieden voor de problematiek van de stijgende groep bedelaars. In Wortel ging het om een “vrije kolonie” met meer dan honderd boerderijtjes, elk voorzien van 3,5 ha grond. In Merksplas kwam een “onvrije kolonie” met een bedelaarshuis.

Merksplas-Kolonie: Belgische periode

Na de Belgische onafhankelijkheid raakte het project in het slop en in 1841 werd de Maatschappij van Weldadigheid ontbonden. Met de Wet op de beteugeling van de landloperij en de bedelarij in 1866 kwamen de kolonies opnieuw in aanmerking voor opvang van landlopers. Bedelaars die structureel arm waren kwamen terecht in Wortel. Mensen die ten gevolge van losbandigheid in de bedelarij terechtkwamen, werden opgesloten in Merksplas. Een groot deel van het huidige uitgestrekte gebouwencomplex van Merksplas-Kolonie werd in de jaren 1880-1890 opgetrokken.

De Kleine Boerderij: “Straflandbouwschool”

Kort na de Eerste Wereldoorlog zag de regering arbeid als een belangrijke opvoedkundige waarde voor jonge gedetineerden en zo werd hier een straflandbouwschool opgericht. Tot 1931 was er een opdeling tussen de landloperskolonie (hangars, slachthuis) en de strafkolonie (varkensstal, keuken, paardenstal, …). In 1920 werd een zogenaamde “Straflandbouwschool” opgericht. De landbouw-werkzaamheden vonden plaats in de “kleine boerderij”. Daar legde men zich toe op veehouderij, neerhof, bijen, landbouw, tuinbouw en boomteelt. Dit bedrijf langs de Osseweg omvatte ca. 80 ha. De huidige gebouwenstructuur met de dwarsschuur, het centrale poortgebouw en de monumentale langschuur dateert vanaf 1940. Na een hevige brand kort na de oorlog gingen de meeste gebouwen in vlammen op en werden ze vernieuwd. Enkel de uiterst linkse schuur is nog in oorspronkelijke staat.

De Kleine Boerderij: Collectietuin

Met de afschaffing van de landloperswet in 1993 kwam een einde aan de landloperskolonie. In het kader van een ruilverkaveling kwam het stuk grond van 8 ha bij de Kleine Boerderij in erfpacht van Jan Oprins. Als plantenverzamelaar kon hij zijn droom verwezenlijken en vandaag vormt zijn levenswerk en het botanisch testament van botanicus Harry van Trier een unieke groene plek binnen het Kempisch landschap. Meer en meer plantenliefhebbers willen hier hun steentje aan bijdragen.

Plantentuin ‘De Kleine Boerderij’ Merksplas vzw wil uitgroeien tot een educatief centrum, waar bezoekers dagelijks langs kunnen komen. Er zijn themawandelingen en rondleidingen op aanvraag beschikbaar. Ook worden cursussen rond kruiden, groenzorg en de fruittuin georganiseerd. Tijdens de open-tuin dag Bloemenpracht, op de laatste zondag in juli, wordt de tuin opengesteld voor iedereen.

Ontdek enkele getuigenissen uit het verleden.

Raadpleeg Gevangenismuseum Merksplas voor meer informatie.