Winterbloeiers gaan voor meerwaarde

Mensen zijn niet gemaakt om drie maanden binnen te zitten. De algemene tendens mag dan wel neigen naar kortere en strengere winters, de winter van 2012-2013 heeft bewezen dat het anders kan. Wat duurde die lang! Reden temeer om tijdens de zeldzame zonnige winterse dagen naar buiten te trekken en van de tuin te genieten. Maar dan moet er wel iets te zien zijn, en daar kan de tuinaannemer voor zorgen.

 

Echte sfeerscheppers

Er zijn zoveel mogelijkheden om de tuin ook in de winter aantrekkelijk te maken. En toch zien we vaak tuinen die een triest beeld bieden van november tot en met maart. Ze ontberen een wintergroene structuur, hebben geen struiken of bomen met interessante basten, kleurrijke bessen ontbreken volledig op het appel en van winterbloeiende planten hebben deze tuinen nog nooit gehoord. De hier opgesomde elementen zijn nu net noodzakelijk om de eigenaars te verlokken ook in de wintermaanden aandacht te schenken aan de tuin. Daarnaast zijn er nog een reeks vaste planten die prachtige winterbeelden bieden, denk maar aan siergrassen. In deze bijdrage willen we het uitsluitend hebben over de winterbloeiers. En die zijn er meer dan genoeg, alleszins veel meer dan we af en toe aantreffen in private tuinen.

 

Echte winterbloeiers!

Er is een verschil tussen planten die in de winter bloeien en winterbloeiers. De eerste groep heeft bloemen die openen tijdens de wintermaanden maar waarbij die open bloemen bij vorst bevriezen en sterven. De planten hebben echter zoveel bloemknoppen dat de bloei bij zachtere temperaturen gewoon verder gaat. De echte winterbloeiers bloeien natuurlijk ook in de winter, maar hun bloemen zijn in staat om vorstperiodes te overleven als die niet te lang en te streng zijn. Het is vooral die tweede groep die we onder de aandacht willen brengen, dus bijvoorbeeld niet de gekende winterbloeiende Viburnum x bodnantense ‘Dawn’, of de winterjasmijn Jasminum nudiflorum.

 

 Houtige planten
Als we aan winterbloeiende struiken denken, kunnen we niet om de Hamamelis heen. Dan doelen we natuurlijk vooral op H. x intermedia, een groep winterbloeiers zonder weerga, die zelfs extremere koude ongeschonden doorstaan. De lintvormige bloemen zijn beschikbaar in lichtgeel, over warmgeel en oranje tot bordeauxrood. Er bestaat zelfs een vorm, ‘Amethyst’, met een wel zeer aparte bloeikleur die doet denken aan de bloemkleur bij een Callicarpa japonica. Maar het probleem is dat het steeds gaat om grote struiken. We moeten rondom elke struik toch wel een ruimte beschikbaar hebben van zo’n drie meter. En dus is er in de meeste tuinen slechts plek voor één, hooguit twee types. Welke kiezen we?

De beste keuze is, nog steeds, de vorm ‘Pallida’. Een goede tip: koop deze planten in bloei zodat je de geur kan “testen”. Er zijn immers vormen in de handel die dan wel dezelfde mooie, grote zwavelgele bloemen bezitten, maar geen geur hebben. Andere types hebben wel een geur maar hebben warmgele bloemen en zijn duidelijk vormen van H. mollis. Geen van beide zijn “the real stuff”. De echte ‘Pallida’ is namelijk een vorm van H. x intermedia. Ongetwijfeld was de moederplant een H. mollis, maar de vader was dat duidelijk niet. De correcte origine is verloren gegaan in de geschiedenis.
Als je van zuiver oranje houdt, dan is de vorm ‘Aphrodite’ de beste keuze. Lange bloemblaadjes, een bloeiperiode van enkele weken en een onvergelijkbaar zuivere oranje kleur maken van deze selectie van Van Heijningen, Breda, een prachtig type dat zeker de groeiende populariteit verdient. De kleur is zo intens dat de bloemen zelfs op een donkere, grijze dag opvallen. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld die van de prachtige ‘Jelena’. Die is op haar best op een zonnige dag.

Chimonanthus praecox heeft de naam “wintersweet” terecht gekregen. De geur van de bleekgele tot gele bloemen is opvallend zoet maar zeker niet onaangenaam. De struik zelf heeft relatief grote, langwerpige bladeren en is buiten het bloeiseizoen eerder onopvallend en wat ruig. Gebruik de plant dus op een plek waar hij enkel in de winter opvalt. Opmerkelijk is dat bij vorst de geopende bloemen soms ingesloten worden in een ijslaagje, zonder dat dit de bloemen onmiddellijk zal doden. In tegenstelling tot wat eerder wel werd beweerd, is deze plant goed winterhard en is het snoeien in spalier (zoals vroeger werd aangeraden) tegen een warme muur niet noodzakelijk.

Een weinig gekende wilg met geurende katjes zeer vroeg in het jaar. Dat is de kracht van Salix aegyptiaca. Deze soort komt uit Iran, niet uit Egypte zoals de naam zou kunnen suggereren, maar wordt in een groot gedeelte van de moslimwereld gekweekt om de aromatische katjes die gesuikerd worden gegeten als snoepje. Deze wilg kan uitgroeien tot een grove struik tot kleine boom, die echter wel relatief kortlevend is in ons klimaat. Strenge winters zijn hem niet aangenaam en leiden regelmatig tot afsterven van takken en zelfs de hele plant. Zorg dus tijdig voor nakomelingen, door elk jaar stek te nemen op het einde van januari. Dat gaat vanzelf, op voorwaarde dat de genomen stekken minstens een pink dik zijn. Snijd eens een bloeiende twijg en breng die in de woonkamer; u zult aangenaam verrast worden door de geur.
En over geuren gesproken, er zijn weinig planten die wat dit kenmerk betreft zo indrukwekkend zijn als Daphne bohlua ‘Jacqueline Postill’. Deze vorm uit de Himalaya is beperkt winterhard, maar groeide toch uit tot een struik van twee meter hoog in de Noorderkempen. De bloemetjes zijn donker paarsroze aan de buitenzijde met een lichtere binnenkant en verder vergelijkbaar met die van D. odora. Alleen zijn ze veel beter geurend (en dat wil in dit geval al wat zeggen want ook D. odora geurt). In een ‘normale’ winter is de plant goed winterhard en zelfs zo goed als wintergroen. Eén klein bloeiend takje doet een grote serre lekker geuren, zoals we zelf konden ervaren. Weinig aangeboden, maar de moeite van het zoeken zeker waard.
Sycopsis sinensis is een wintergroene slanke grote struik tot kleine boom. De bloemen bestaan uit bundels meeldraden die in kleur gaan van het goudgeel van de helmdraden tot het rood van de helmknoppen. De opbouw van de bloemen doet denken aan deze van Parrotia persica. Dit lid van de Hamamelidaceae is relatief goed winterhard en, hoewel niet direct opvallend, met een bloei die zeer charmant is. Bij milde winters al in februari in bloei, anders wordt het maart.

 

 Kruidachtigen
Wat Hamamelis is in de houtige winterbloeiers is Helleborus voor de kruidachtigen. Het is moeilijk om een tuin te creëren met winterinteresse zonder gebruik te maken van de talrijke kleur- en bloemvormen van deze gemakkelijke vaste planten. Met gemakkelijk bedoelen we natuurlijk vooral de hybride vormen die, als we ze correct willen benoemen, luisteren naar de naam H. x hybridus of H. orientalis-hybriden. De echte H. orientalis is een onbetekenend soortje uit de Kaukasus met kleine bloemen en heeft dus nog maar weinig te maken met de kleurrijke al dan niet gevulde bloemen van de hybriden. We gaan hier verder niet in op de botanische soorten, want die hebben wel specifieke eisen wat betreft bodem en standplaats.
De H. x hybridus stelt weinig eisen. De zuurtegraad van de grond is veel minder van belang dan bijvoorbeeld bij H. niger (die vraagt om kalk en magnesium). Op voorwaarde dat de pH niet extreem laag of hoog is, maakt het de hybriden niet veel uit. Belangrijker is een voedzame grond en een plek die in de zomer niet bakt in de zon. Ideaal is de schaduw van grote bladverliezende struiken of bomen. Zo staan ze in het volle licht gedurende de bloei, maar wordt het blad in de heetste periode van het jaar beschermd.
Een steeds weer gestelde vraag is: moet het oude blad worden verwijderd? Wel, in de natuur worden oude bladeren van Helleborus niet verwijderd, dus we zouden kunnen stellen dat niets moet. Anderzijds is een tuin geen pure natuur en gelden hier andere maatstaven. Zo valt het niet te ontkennen dat de bloemen beter tot hun recht komen als ze niet worden gehinderd, lees verstopt, door oudere bladeren. En het verwijderen van oud blad vermindert ook het risico op schimmelinfecties. Als we het willen doen, kan dit al vanaf november. Vergeet niet dat de eerste hybriden al in december kunnen bloeien, zoals H. x hybridus ‘Early Purple’. Die wordt soms verkocht als H. purpurascens, maar dat is een heel andere plant.

 

Cyclamen coum is een heel charmant klein cyclaampje afkomstig uit Bulgarije tot het noorden van Israel. De bloeiperiode loopt van december tot april en de bloempjes kunnen in kleur variëren van zuiver wit tot diep paarsroze. Ook de bladeren zijn zeer variabel en het loont hierop te letten bij aankoop. De tubers zijn veel kleiner dan die van de ‘gewone’ Cyclamen hederifolium, slechts een vijftal centimeter in diameter. Cyclamen coum is ook eenvoudig uit zaden te kweken en na een tweetal jaren mag u de eerste bloei verwachten. Zeer mooi onder grotere en kleinere bladverliezende bomen, bijvoorbeeld onder een magnolia of onder een beuk. Zorg dat de bloemen niet worden gestoord door grotere bodembedekkende planten; dat zou esthetisch jammer zijn.

 

 

Afrondend

Dit waren slechts een paar voorbeelden van wat winterbloeiende planten kunnen zijn en de tuin. De keuze is veel uitgebreider natuurlijk. Net daarom is het jammer dat er niet meer mee wordt gespeeld in de tuinaanleg. De winter is een seizoen als een ander en heeft dus ook mogelijkheden. Leer ze zelf ontdekken en gebruik ze in uw tuinen.

Winterbloeiers combineren vaak kleur met geur. De intensiteit van geur kan van plant tot plant veschillen! Koop ze daarom in bloei.

Helleborus is nodig voor een winterinteressante tuin.

uit : Groenondernemer nr 1/2014