Primula

 

“Het Oudduitse slot”                        

Etymologie

De Sleutelbloem of Primula heeft een op het eerste zicht vreemde volksnaam. Die wordt echter duidelijk wanneer we de bloemkroon wegnemen. De kelk lijkt wat op een oud slot met een sleutelgat. De weggenomen kroon doet dan weer denken aan een Oudduitse sleutel met een gat in het midden. In de Franse taal spreekt man van Primevère. En dat verwijst duidelijk naar de bloeitijd, het voorjaar.

Drie soorten in ons land

De Echte of Gulden Sleutelbloem, Primula veris, is in de Belgische natuur eerder zeldzaam geworden, maar in de tuinen steekt hij in de vroege lente vaak het kopje boven. Vanuit een korte wortelstok verschijnen de langwerpige bladeren in een rozet. In het midden van elke rozet komt de tot 30 cm hoge bloeisteel, zonder bladeren, in maart (soms vroeger, afhankelijk van de lente). Aan de top staat een trosje dooiergele bloemen met 5 oranje keelvlekken. Alle bloemen hangen naar één kant.

De Slanke Sleutelbloem, Primula elatior, lijkt op de voorgaande en wordt er nogal eens mee verward. Hij is wat minder zeldzaam in de natuur, maar toch ook beschermd.  De bloemen zijn wat groter dan bij de Echte Sleutelbloem. De kroon is ook vlakker en heeft een donkerder ring van vlekken aan de keel van de overigens lichtgele bloem.

 

De Stengelloze Sleutelbloem, Primula vulgaris (syn. P. acaulis), bestaat is zeer vele kweekvormen en het zijn deze die in het zeer vroege voorjaar (vaak al vanaf februari) bloeiend worden aangeboden in de tuincentra. De wilde vorm bloeit in de natuur vaak iets later, vanaf maart. Hier zijn de bloemen wortelstandig op korte tot zeer korte bloemstelen. Ze zijn lichtgeel en hebben vaak oranje keelvlekken.

 

Noot: er bestaan vele soorten die prachtige en relatief gemakkelijke tuinplanten zijn. We denken dan in de eerste plaats aan de zogenoemde “candelabra” primula. Bloemkransen in etages en met prachtige kleuren.

Gebruiken en overlevering

Sleutelbloemen werden gebruikt in pannenkoeken en dergelijke. Hildegard von Bingen beval gebruik aan ter bestrijding van zwartgalligheid. Verder werd de plant ook nog gebruikt tegen krampen, stuipen, reuma en verlamming. Soms ook aanbevolen als thee bij jicht en reumatische pijnen. Wijn met sleutelbloemen zou goed zijn als kalmerend middel. Wat we hiervan moeten geloven blijft een open vraag. De gele bloemen werden bij Pasen ook gebruikt om eieren te verven.

In bepaalde delen van Frankrijk bestond het gebruik om een aantal bloemen in een glas water te zetten en dan aan elke bloem de naam van een aanwezig meisje te geven. Het meisje wiens bloem rechtop op het water dreef, mocht op geluk rekenen. Als de bloem omviel, wachtte het betreffende meisje een periode van onheil. Andere overleveringen zeggen dat het ziekte en rampspoed brengt als de sleutelbloemen al rond Kerstmis bloeien (Suffolk, VK).

 

Tegen slapeloosheid (recept van Maria Treben)

50 gr Sleutelbloem

25 gr Lavendelbloemen

10 gr St. Janskruid (Hypericum perforatum)

15 gr Hoppebellen

5 gr Valeriaanwortel

 

Neem een opgehoopte lepel van dit mengsel in een grote kop en overgiet met 25 cl kokend water. Laat drie minuten trekken. Drink zeer warm, met kleine teugjes voor het slapengaan. Eventueel kan je zoeten met honing.

 

uit : Fence – feb 2015