Iris is een plant vol symboliek

 

 

 

 

 

Het geslacht Iris is een veelzijdige groepering van monocotyle, lees éénzaadlobbige planten met schitterende bloemen. Die veelzijdigheid is er mede debet aan dat Iris in de symboliek bij de maand februari hoort. Maar in de tuin zijn ze toch vooral sterren in de maanden mei en juni.

 

Regenboog

Het geslacht Iris werd genoemd naar de Griekse godin van de regenboog en dat verwijst naar de zeer diverse kleuren die de bloemen hebben. Er is haast geen kleur te verzinnen die niet vertegenwoordigd is, behalve misschien echt zwart, hoewel er meerder types zijn die toch wel erg dicht in de buurt komen. Het mag dan ook niet verwonderen dat het populaire tuinplanten werden. Ook de bloeitijd verschilt, naargelang de soort. Zo is er de Iris unguicularis die op een vorstvrije dag al in februari kan schitteren. Alleen zal je hier wel naar de bloem moeten zoeken, want die zit nogal verstopt tussen de tot 70 cm hoog wordende bladeren. Maar de mooiste bloemen moeten we zoeken in de hybriden van late voorjaars tot zomerbloeiers. Die worden vaak naar hun uitzicht opgedeeld in baardirissen en andere. Iris ensata (synoniem I. kaempferi) is een belangrijke soort in hybridisatie, maar zeker ook I. pallida en I. sibirica.

 

In Japan

Iris is een geliefde plant in Japan. Als je bijvoorbeeld het Heian complex in Kyoto bezoekt in mei, dan wordt je geconfronteerd met een prachtige aanplant in het ondiepe water aan de rand van de grote vijver. Er bestaat een kwekerij van Iris in Japan die jaarlijks tot 300,000 bezoekers krijgt wanneer de planten in bloei staan. Diezelfde kwekerij heeft ook een toontuin gemaakt aan de voet van de Fuji. De Japanse naam voor één van de wilde soorten, I. laevigata, kakitsubata, wordt al vermeld in het boek Manyoshu (rond 760), een verzameling gedichten uit de 4e tot midden 8e eeuw. De plant wordt daar beschreven als metafoor voor een mooie vrouw. We lezen hierin ook dat textiel werd geverfd met deze bloem. In vele andere traditionele gedichten, de zogenaamde waka, wordt I. laevigata figuratief ten tonele gevoerd, maar zelden wordt de bloem zelf beschreven. Al vanaf de 15e eeuw worden er ook liederen gemaakt over deze iris en de plant is aanwezig in vele kunstuitingen. Meerdere families van edelen en samurai gebruikten de bloem als symbool en dit al sinds de elfde eeuw.

 

De gele lis

Deze plant, I. pseudacorus, komen we ook in ons land in het wild tegen, meer bepaald langs sloot en andere waterkanten. In de vroege zomer zijn de tot 1 m hoge planten getooid met de kenmerkende gele bloemen. Wist je trouwens dat ze ook in vochtige grond in de tuin kunnen gedijen? En er bestaan cultuurvormen van, zoals ‘Alba’ (doorschijnend crèmewit) en ‘Variegata’ (geelgestreepte bladeren). In WO II werd van de geroosterde zaden een substituut voor koffie gemaakt. En er worden geneeskrachtige eigenschappen toegeschreven aan de gele lis. Zo is ze adstringerent (=littekentrekkend), bloedzuiverend, braakmiddel, laxatief, gebruikt bij dermatologische problemen en zo meer. Toch maar voorzichtig zijn hiermee, want ze bevatten ook gifstoffen als iridin en 16-hydroxyridal.

 

Fleur-de-lys

De Franse lelie uit de heraldiek is een beetje een probleem. Symbolisch werd er wel een lelie bedoeld maar de afbeelding toont een gestileerde iris, meer bepaald I. pseudacorus. Letterlijk vertaald betekent fleur-de-lys natuurlijk wel degelijk “lelie-bloem”, maar gele lis is dan weer Nederlands voor I. pseudacorus. Ergens is er verwarring ontstaan. Hoe dan ook, de Fleur-de-lys is al sedert de 11e eeuw symbool van Frankrijk. En trouwens, een iris is ook terug te vinden op de vlag van het Brussels Gewest! En daar stopt het niet mee, zoals elke scout of oud-scout kan getuigen.

 

uit : Fence – mei 2013