De Gele Lis

 

 

Langs oevers van beken en plassen kan je in de vroege zomer de helgele bloemen zien van Iris pseudacorus of Gele Lis. Het is dan ook een inheemse plant, die bijdraagt tot de kwaliteit van het water maar ook, en dat kan als nadeel worden ervaren, soms kan woekeren.

 

De Gele Lis is een sterke plant die krachtig groeit met forse rizomen (= ondergrondse stengel, ook wel wortelstok genoemd hoewel niets te maken met echte wortels). Het 90 cm hoge blad is 1 – 3 cm breed, met duidelijke nerven en is heldergroen. In de vroege zomer verschijnen de bloeistelen met heldergele bloemen, 8 cm in diameter, met bruine nerven op de vlaggen rond een donkerder gele centrale zone. Je plant de Gele Lis best op een zonnige plaats of in de halfschaduw. Deze plant wordt meestal gebruikt in het water als oeverplant maar gedijt ook in vochtige grond. Je kan hem vermeerderen door het zaad te delen. Let wel, de Gele Lis kan gaan woekeren.

Cultivars

Er bestaan enkele benoemde vormen, maar voor een al zo lang gekende plant eigenlijk relatief weinig.

  • ‘Alba’ heeft haast doorschijnende roomkleurige bloemen met donkere nerven.
  • bastardii met bleekgele bloemen.
  • ‘Flore Pleno’ heeft dubbele bloemen met zes vlaggen.
  • ‘Variegata’ toont bladeren met heldergele strepen in de lente, langzaam vervagend naar groen tegen de bloeitijd. De gele gedeelten kunnen verbranden in droge grond in volle zon. Kan teruggaan naar de volledig groene vorm en die groeit nog krachtiger dan de bontbladige. Best dus zo snel mogelijk de groene delen wegnemen.

 

 Symboliek

In vroegere tijden werden in kunst en symboliek iris en lelie door elkaar gebruikt. We moeten dus voorzichtig zijn bij de interpretatie van sommige voorstellingen, maar algemeen wordt aangenomen dat “fleur-de-lis” als heraldisch symbool afgeleid is van de Iris pseudacorus. Louis VII, Franse koning, koos het als symbool van het Christendom tijdens zijn kruistocht in 1137. Later werd het bij uitbreiding symbool voor het Franse vorstenhuis. Maar het verhaal van I. pseudacorus en de relatie met koningshuizen zou nog eerder beginnen, meer bepaald in de zesde eeuw. De Frankische koning Clovis I werd in de buurt van Keulen belaagd door de Goten. Hij merkte op dat de irissen tot ver in de Rijn groeiden en besloot daaruit dat er op die plek een ondiepte was. En zo kon hij vluchten.

Wist je trouwens dat de Gele Lis ook symbool is van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?

Iris staat, met de zwaardvormige bladeren ook vaak als symbool voor Maria, moeder Gods, maar dan gaat het niet altijd om de Gele Lis, maar vaak ook om blauwe of witte vormen van I. kaempferi (= I. ensata). In bloementaal staat de Iris voor “boodschap”.

Gebruik

Dodoens schrijft over de Gele Lis: “De wortel van geel Lisch in water ghesoden ende ghedroncken gheneest dat roode melizoen/ende stopt alle loop des buycx. Die selve wortels in der selver manieren ghebruyckt/is goet tseghen dat bloetpissen ende bloetspouwen. Zy gheneest oock die vloet ende die overvloedighe crankheyt der vrouwen/ende stelpt alle bloetganck.”

Recent: wortels gebruikt om purgerende (vers), urinedrijvende (gedroogd) en braakwekkende (gedroogd) eigenschappen. Vers sap bij wondverzorging, olie bij gezwellen, zaden bij bloedingen. Nooit zonder medische controle gebruiken!

 

uit : Fence – juli 2015