Bronsgroen eikenhout

Neen, we gaan niet de Limburgse toer op, al komt de titel van deze bijdrage rechtstreeks uit het Limburgs volkslied, dat zowel in Vlaams als in Nederlands Limburg zeer populair is. Wij willen het hebben over de eik, majestueus ecosysteem van onze streken.

Grote keuze

Er bestaan meer dan 500 soorten eiken, verspreid over het Noordelijk Halfrond van de koudere streken tot tropische gebieden. Tellen we daarbij ook de talloze cultuurvormen op, dan is de keuze voor de tuin zeer groot. Wij willen ons beperken tot het verhaal van de zomereik, Quercus robur, één van de twee inheemse soorten in ons land (de andere is de wintereik, Q. petraea, die we veel minder aantreffen als “wilde” plant). Het brons uit bronsgroen verwijst natuurlijk naar de specifieke tint van de herfstbladeren.

Wat is eigenlijk een inheemse plant? Dat is een plant die zich in ons land spontaan in stand kan houden. Het is dus niet een plant die enkel in ons land voorkomt en nergens anders. Zulke planten noemt men endemisch en in België kennen we er maar één: beklierd huislook of Sempervivum funckii var. aqualiense. De zomereik komt over een groot gedeelte van noordelijk Europa voor tot zelfs in Noord Afrika en zuidwest Azië. Dan is er ook nog de discussie over autochtone planten, maar dat is voor een andere keer.

De zomereik

Met uitzondering van de poldergebieden, is de zomereik in ons land een vrij algemene verschijning. We zien hem langs gewestwegen, in natuurgebieden en soms ook in de grotere tuin. Het is een langlevende soort (500 tot 700 jaar is een gemiddelde en er zijn voorbeelden van 1200 jaar oude eiken) met een brede kroon. Deze biedt huisvesting aan heel wat grotere en kleine dieren. De eikels zijn dan weer gewild als voedsel voor bijvoorbeeld varkens en aanverwanten. Maar onze grootouders kennen ook nog de eikeltjeskoffie die tijdens WO II vaak een vervanging moest zijn voor de onvindbare “real stuff”.

De bladeren zijn bijna zittend, oppervlakkig gelobd en met ‘oortjes’ aan de basis van de bladschijf. In de zomer zijn ze midgroen, naar de herfst toe worden ze brons en vormt de zomereik een hoofdbestanddeel van de herfstkleuren van onze inheemse bossen. De fellere rode en oranje kleuren zijn afkomstig van exotische soorten, zoals bijvoorbeeld de Amerikaanse eik, Q. rubra. Onze inheemse planten zijn van nature meer bescheiden en hun herfstkleur gaat van bleekgeel bij de berk bijvoorbeeld, tot roestbruin.

De mooiste wintereiken zijn de oudere solitaire exemplaren die vaak honderden jaren oud zijn. We zien ze vaal in Engeland, maar ook ons land kent enkele beroemde eiken. Voorbeelden vinden we in het Waalse Liernu en het Vlaamse Lummen. Als je de ruimte hebt, laat dan zelf eens een zomereik opkomen en kweek hem op va eikel tot prachtige boom. Geen schrik hebben voor het teveel aan eikels dat onder een volwassen boom kan aangetroffen worden, het overgrote gedeelte hiervan krijgt geen kansen om uit te groeien, daar zorgt het volwassen exemplaar wel voor (Hoe dat precies gebeurt is misschien een onderwerp voor een latere bijdrage).

De zomereik is, ook omdat hij hier al zo lang voorkomt, onderwerp van heel wat mythes en legenden. Om hierop dieper in te gaan vergt meer plaats dan we hier ter beschikking hebben, dus ook dat is iets voor later.

Gezaaid of uit de kwekerij

De zomereik is een stevige boom die de windkracht van onze herfst- en lentestormen goed kan doorstaan. Dit komt omdat hij een grote hoofdwortel heeft, in het verlengde van de stam. Deze dringt diep door in de grond en zorgt voor een stevige verankering (probeer maar eens een tweejarige zaailing uit de grond te trekken, het zal niet meevallen!). In de kwekerij is dit natuurlijk minder gewenst, want bomen met zulke diepe wortels zijn zeer moeilijk te rooien. En dus worden de bomen om de zoveel jaar ondersneden, waarbij de hoofdwortel sterk wordt ingekort ten voordele van zich ontwikkelende zijwortels. Gevolg: spontaan uitgezaaide zomereiken zijn beter windbestendig dan exemplaren die uit de kwekerij komen. En dat hebben we gemerkt! Dus, als het voor de eigen tuin is, zaai de zomereik dan zelf uit. Enkel voor cultivars zal je naar de kwekerij moeten.

uit : Fence – nov 2014